Menu

Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999

0 Comment


Uit: Ravage #286 van 11 juni 1999

 

Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum

Deze maand opende Galerie Slaphanger in Rotterdam een expositie over Mail Art, onder de titel: What Is Mail Art Really? De tentoonstelling is vooral bedoeld als een introductie tot de wereld van de Mail Art en beoogt een overzicht van de huidige stand van zaken.Title: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter

Sinds mijn prilste jeugd ben ik al gefascineerd door de post, of ‘snail mail’, zoals velen dit trage medium in het digitale tijdperk typeren. Ik kom uit een geslacht van postbodes en bracht als knulletje uren door in het minuscule postkantoortje van mijn opa. Ook mijn eerste kennismaking met Amsterdam verliep via mijn grootvader die me meenam op de routes die hij ooit liep in de jaren 1918-1921. Zijn bijnaam was “de Post” en ook wij nakomelingen werden steevast aangesproken als “de kinderen van de Post”.

Ik koester mijn verzameling brieven als een piratenschat en besteed doorgaans een dag per week aan het schrijven of beantwoorden van brieven. Brieven, zines, voedingsmiddelen, genotmiddelen, tapes, kunstwerken… alles kan werkelijk via de post worden gedistribueerd. Het horen klepperen van de brievenbus is een van de spannendste momenten van de dag. Zo ontving ik op mijn laatste verjaardag een geweldige collage van Audra McCabe uit Portland, getiteld Birth Day – een prent die nu de muur van mijn huiskamer siert. Ik was dan ook present tijdens de opening van een Mail Art tentoonstelling die op 8 mei van start ging in Galerie Slaphanger: What Is Mail Art Really?

Ontmoetingsplaats

Title: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter “Mail Art is de artistieke moeder van het internet”, schrijft Guy Bleus in een aan dit onderwerp gewijd nummer van het literaire periodiek Ballustrada (#4, 1998). Van zo’n opmerking kijken we niet langer op, want iedere zichzelf respecterende subcultuur meent dat haar informele organisatiestructuur de grondslagen heeft gelegd voor de non lineaire, digitale netwerken die het Net vandaag domineren. En inderdaad, lange tijd fungeerde het postsysteem als een traag, maar autonoom medium voor het verzenden, uitwisselen, en becommentariëren van collectieve fascinaties. Beroemde, nu wellicht vergeten postnetwerken als de Science Corresponding Club en de New York Corresponding School, hebben een grote invloed uitgeoefend op de vormgeving van subculturen, verlangenmachines, nieuwsgroepen en nieuwe media.

Alhoewel de politieke en artistieke mogelijkheden van de post in de vorige Title: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter eeuw al werden onderzocht door bladenmakers en agitators, kwam de fascinatie voor het ‘postale medium’ eerst goed op gang in het futurisme, in dada en het surrealisme. Als een autonome kunststroming met een eigen naam – Mail Art – dateert ze echter van de jaren zestig. Via de correspondentienetwerken van obscure avantgardeclubjes, zoals de Gutai Group, Fluxus, Arte Povera, en Poesia Visiva, werden in die jaren de mogelijkheden van een ‘artistiek werelddorp’ pas goed onderzocht. Mail Art werd een internationaal netwerk van duizenden kunstenaars die communicatiemedia als post, telefoon, fax en internet als media voor hun kunsten gebruiken. Niet alleen is het postsysteem goedkoop, tevens waarborgt de post een veel grotere mate van privacy dan het net.

Mail Art begint daar waar het op nut gerichte gebruik van de post eindigt: van indirecte correspondentie (het versturen van post naar onbestaande adressen, fictieve personen of willekeurige adressen) tot geurbrieven, van het verzenden van cartoons tot het ‘mailen’ van E Mail Art zoals Spaceman’s Testicles of Famous People.

In zijn informatieve artikel noemt Bleus Mail Art “een planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum”. Woon en verblijfplaatsen doen niet ter zake, de activiteiten vinden altijd onderweg plaats, kunstcritici en curatoren zijn afwezig, voorschriften en programma’s zijn hier onbekend.Title: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter

Door middel van tal van informele netwerken – zowel via de post als via zines en het net – blijven Mail Artists op de hoogte van ontwikkelingen in hun veld. Bovendien waken zij ervoor dat het netwerk autonoom en democratisch blijft: iedereen moet kunnen deelnemen, intensiteit moet voorop staan, en exclusiviteit wordt gehoond.

In Ballustrada verhaalt Carola van der Heyden hoe kritisch het Mail Art netwerk reageerde op het project Metamorphoses dat zij in 1992 uitvoerde. Zij vroeg zes vrouwen om via de post in een roulerend systeem uitdrukking aan en commentaar te geven op het thema van de metamorfose. Veel Mail Artists bleken in hun wiek geschoten omdat het project slechts zes deelnemers erkende waardoor het vrije en uitnodigende karakter van het medium werd aangetast. Bovendien mochten louter vrouwen participeren: opnieuw een staaltje van exclusiviteit die Mail Artists juist willen bestrijden.

Maatschappijkritiek

De expositie die op 8 mei jongstleden van start ging in Galerie Slaphanger te Rotterdam benadrukt juist het autonome, vrije karakter van Mail Art. Alhoewel de organisatoren de gedachte “Van Mail Art naar E Mail Art” hoog inTitle: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter het vaandel dragen, is E mail Art volstrekt afwezig in de Maasstedelijke tentoonstelling. We treffen hier louter papier aan. Dat is ook geen wonder, want Slaphanger is sinds jaar en dag vooral gespecialiseerd in intieme, gedrukte media als comics en (fan)zines.

Via haar eigen correspondentienetwerken riep Slaphanger wereldwijd op tot het inzenden van materiaal. Welnu, dat materiaal kwam er ook. De bezoeker kan nu duizelen bij het aanbod van de honderden Mail Artists die reageerden op het Rotterdamse verzoek. Uit alle uithoeken van onze aardkloot stuurden mensen hun kleine kunstwerkjes in. Opvallend sterk vertegenwoordigd zijn inzendingen uit Korea, Italië, de Verenigde Staten en België inderdaad, landen die een kloeke Mail Art traditie kennen. Naast een grote variatie van micro sculpturen, boekwerkjes en collages wordt veel ruimte in beslag genomen door zelfgemaakte brief en postkaarten die, gelegen op een grote tafel, een prachtige caleidoscopie van de Mail Art vormen.

Galerie Slaphanger heeft er alles aan gedaan het ‘klassieke’ karakter van Mail Art onder de aandacht van de bezoeker te brengen. Het materiaal is niet geselecteerd door een aangestelde curator, kwaliteitscriteria zijn afwezig, en alle inzendingen hebben een plaatsje gekregen in de winkel. Dit heeft tot gevolg dat er grote kwaliteitsverschillen bestaan en alle denkbare thema’s kriskras door elkaar heen lopen. Daarmee biedt de expositie vooral een overzicht van wat er vandaag allemaal gaande is in de wereld van Mail Art. Bovendien blijkt deze wereld nog lang niet over haar hoogtepunt heen: ook de organisatoren verbaasden zich over de enorme respons die hun oproep kreeg.Title: Mail art: planetaire ontmoetingsplaats zonder centrum, Ravage 1999 | Artist: Pieter Zandvliet | Category: Media about Pieter

Opvallend is de combinatie van krachtige slogans en intense beelden waarin een ferme maatschappijkritiek en een afkeer van de dwang tot passief consumeren doorklinken. Voor menig postgebruiker geeft Mail Art tevens uitdrukking aan anti technologische argumenten, zoals geschiedt in een publicatie van Zine World: “Don’t visit our website, we don’t have one”.

Galerie Slaphanger is allang geen pure stripwinkel meer, maar begint zich zo langzamerhand te ontwikkelen tot het centrum van een rijke, nog altijd uitdijende “Do It Ourselves cultuur” in Nederland. In die cultuur is Mail Art een springlevend communicatiemiddel.

Siebe Thissen

What Is mail Art Really? Expositie te Galerie Slaphanger, Rozener Manzstraat 67, Rotterdam (010 4769153). Nog te zien tot 7 augustus 1999. Openingstijden: wo.do.vr. 13 18.00 uur en za. 13 17.00 uur.
Over Mail Art, zie onder meer Stewart Home, The Assault On Culture. Utopian Currents from Lettrism to Class War (AK Press 1989) en het themanummer “Mail Art” van het literaire periodiek Ballustrada (jaargang 12, 1998, nummer 4), uitgegeven door de Stichting Zeeuws Licht, p/a Oranjestraat 24a, 4532 BS Terneuzen (0115 696760).
SpacemanSpiff Productions: http://members.xoom.com/bagOlafz/testicles.html

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *